I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, ceza infaz kurumu nakil aracında olumsuz koşullarda uzun süreli tutulma ve zorunlu ihtiyaçların karşılanmaması nedenleriyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği; yapılan şikâyet üzerine yürütülen ceza soruşturmasının etkisiz olduğu iddialarına ilişkindir.

2. Başvurucu, Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) soruşturması kapsamında silahlı terör örgütüne üye olma suçundan 12/3/2017 tarihinde tutuklanmış; hakkında yürütülen kovuşturma neticesinde mahkûmiyetine karar verilmiştir. Başvurucu,8/12/2022 tarihinde denetimli serbestliğe ayrılarak tahliye olmuştur.

3. Başvurucu, iddiasına göre 3/2/2020 tarihinde barındırıldığı Metris 2 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumundan Eskişehir L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna nakledilmiştir. Bu nakil işlemi yaklaşık altı saat sürmüş; kendisi ve beraberindeki üç mahpusa talep etmelerine rağmen içecek su verilmemiş, yol üstünde bulunan Bozüyük Açık Ceza İnfaz Kurumu önünde mola da verilmesine rağmen yol boyunca tuvalet ihtiyaçlarının giderilmesine izin verilmemiştir.

4. Nakil işlemi sırasında başvurucu ile aynı nakil aracında bulunan mahpus İ.D. Bozüyük Cumhuriyet Başsavcılığına (Başsavcılık) hitaben yazdığı 11/2/2020 tarihli dilekçeyle nakilden sorumlu jandarma teğmenden şikâyetçi olmuştur.

5. Başsavcılık 14/2/2020 tarihli kararıyla İ.D.nin ceza infaz kurumları arasındaki 3/2/2020 tarihli nakilde yaşananlara ilişkin şikâyetleri bakımından soruşturmanın Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılması gerektiği gerekçesiyle yetkisizlik kararı vermiş, bu yer Cumhuriyet başsavcılığının verdiği karşı yetkisizlik kararı sonrası ortaya çıkan yetki uyuşmazlığı İstanbul Anadolu 7. Ağır Ceza Mahkemesinin 9/6/2020 tarihli kararıyla Bozüyük Cumhuriyet Başsavcılığının yetkili olduğu sonucuna varılması suretiyle giderilmiştir.

6. Başsavcılık, soruşturma kapsamında Silivri 7 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu ile Metris 2 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna yazdığı müzekkerelerle şikâyete konu nakil işlemine ilişkin tüm bilgi ve belgelerin gönderilmesini istemiş ve şikâyetçi İ.D. ile başvurucunun ifadelerini almıştır. İ.D. 2/9/2020 tarihinde müşteki sıfatıyla verdiği ifadede nakil sırasında susadıklarını, tuvalet ihtiyaçları olduğunu ismini hatırlayamadığı, nakilden sorumlu olan komutana birkaç kez iletmelerine ve iki defa da mola verilmesine rağmen ihtiyaçlarını gidecekleri infaz kurumunda gidereceklerinin söylendiğini beyan etmiştir. Başvurucu 24/9/2020 tarihinde mağdur tanık sıfatıyla verdiği ifadede aynı doğrultuda beyanda bulunmuş, olay hakkında Adalet Bakanlığına (Bakanlık) şikâyette bulunduğunu iddia etmiş ancak iddia ettiği olay nedeniyle herhangi bir kamu görevlisinden şikâyetçi olduğunu belirtmemiştir.

7. Başsavcılık müzekkeresine Metris Ceza İnfaz Kurumu Jandarma Tabur Komutanlığının 24/3/2021 tarihli yazısı ile cevap verilmiştir. Yazıda 3/2/2020 tarihinde gerçekleştirilen nakil öncesinde mahpuslara yol ve güzergâh bilgisiyle sevk ve nakil esnasında jandarma personeli, şoförler ve üçüncü kişilerin malzeme getirme, götürme ve satın alma taleplerini karşılamayacağının bildirildiği, her hükümlü/tutukluya azami 20 kg ağırlığında, iki poşet çanta ebadında malzeme taşıma hakkı tanındığı, mahpusların kumanyalarının götürülen infaz kurumu tarafından temin edilerek hükümlü/tutuklulara imza karşılığı teslim edildiği, ilgili mevzuatta tutuklu ve hükümlülerin sevki ve nakli sırasında kaçmalarını önlemek için sağlığa zarar vermeyecek gerekli bütün önlemlerin alınacağının düzenlendiği, sevk edilen hükümlü ve tutukluların tuvalet ve benzeri ihtiyaçlarının güvenlikli yerde yaptırılmasının düzenleme altına alındığı ifade edilmiştir.

8. Başsavcılık, mahpuslara nakil öncesi kumanyanın imza karşılığında teslim edildiği, şikâyetçinin götürüleceği infaz kurumuna teslimi esnasında nakilden sorumlu jandarma görevlilerinden şikâyeti olmadığına dair evrak imzaladığı, görevli personelin mevzuata aykırı bir eylemi olmadığı gibi naklin planlanan zamanda tamamlandığı gerekçesiyle 9/6/2021 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Başvurucu ile şikâyetçi İ.D.nin karara yaptığı itiraz Sulh Ceza Hâkimliğince 15/10/2021 tarihinde kesin olarak reddedilmiştir. Olay nedeniyle şikâyette bulunmayan ve gerçekleştirilen soruşturmada alınan ifadesinde mağdur tanık sıfatına itiraz etmeyen başvurucunun Sulh Ceza Hâkimliğinin bu kararında itiraz eden müşteki sıfatıyla anıldığı görülmüştür. Başvurucu, nihai kararı 11/11/2021 tarihinde öğrendikten sonra 8/12/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

9. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME

10. Başvurucu adli yardım talebinde bulunmuştur. Ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.

11. Başvurucu, su ve tuvalet ihtiyacı gibi zorunlu ihtiyaçları karşılanmaksızın ceza infaz kurumu nakil aracında uzun süre tutulması, bu olay hakkında yaptığı şikâyet üzerine başlatılan soruşturmanın etkili şekilde yürütülmemesi nedeniyle kötü muamele yasağı ile etkili başvuru hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde Anayasa Mahkemesinin verdiği bazı kararlara yer verilmiş; inceleme yapılırken Anayasa'nın ve mevzuatın ilgili hükümlerinin, Anayasa Mahkemesi içtihadının ve somut olayın kendine özgü şartlarının dikkate alınması gerektiği ifade edilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

12. Kötü muameleye maruz kalmaları nedeniyle mağdur olduğunu ileri süren kişiler; ispat külfetinin devlete geçtiği durumlar hariç olmak üzere kötü muamele yasağı kapsamına giren ağırlıkta bir muamele görmüş olabileceklerini gösteren emare ve delilleri haklı bir gerekçeleri olmadığı sürece zamanında yetkili makamlara sunma konusunda özenli davranmakla yükümlüdür. Olgulara dayanmayan yetersiz açıklamalar, iddiaların deliller ile desteklenmemesi hatta kimi zaman delillerin uyumsuzluğu veya kötü muamelenin yapıldığı yer, zaman ve diğer konulardaki çelişkili ifadeler gibi hususlar kötü muamelenin gerçekliğini şüpheye düşürür. Bu durumda iddianın savunabilir olduğundan ve dolayısıyla bu iddialara ilişkin derhâl resmî bir soruşturma başlatılması gerekliliğinden söz edilemez. Kaldı ki iddialarını güçlü bir dayanakla yetkili merciler nezdinde dile getirmemeleri hâlinde mağdur olduğunu ileri süren kişilerin etkili bir soruşturma yürütülmesine ilişkin meşru (haklı) bir beklentiye girebileceklerini söyleyebilmek mümkün değildir (Beyza Metin [1. B.], B. No: 2014/19426, 12/12/2018, §§ 45-47).

13. Bir muamelenin Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasının kapsamına girebilmesi, asgari bir ağırlık derecesine (ciddiyet seviyesine) ulaşmasına bağlıdır. Asgari ağırlık derecesine ulaşılıp ulaşılmadığı görecelidir ve somut olayın koşullarının değerlendirilmesiyle belirlenir. Yapılacak değerlendirmede muamelenin süresi, fiziksel ve ruhsal etkileri ile mağdurun cinsiyeti, yaşı ve sağlık durumu gibi etkenler önem taşır. Bu etkenlere ardındaki kasıt veya saik ile birlikte muamelenin amacı da eklenebilir. Ayrıca gerilimin ve duyguların yükseldiği atmosfer gibi muamelenin yapıldığı bağlam da dikkate alınması gereken diğer bir etkendir (Cezmi Demir ve diğerleri [1. B.], B. No: 2013/293, 17/7/2014, §§ 80, 83; Ali Rıza Özer ve diğerleri [GK], B. No: 2013/3924, 6/1/2015, §§ 72, 74, 75; K.K. [GK], B. No: 2020/34532, 29/5/2024, § 26).

14. Bireysel başvuru konusu ettiği olay nedeniyle şikâyetçi olmayan başvurucu, birlikte nakledildiği diğer bir mahpusun şikâyeti üzerine başlatılan soruşturma kapsamında mağdur tanık sıfatıyla ifadesinin alınmasına itiraz etmediği gibi ifadesinde de olay nedeniyle nakli gerçekleştiren kamu görevlilerinden yakınmamış ve yaşadığını iddia ettiği olay sonrasında şikâyetçi olduğunu gösteren bir belgeyi de Başsavcılığa sunmamıştır. Bunun yanında başvurucunun yaşadığını iddia ettiği olayın maddi ve manevi varlığı üzerindeki etkilerinden de söz etmediği de dikkate alındığında uğradığını ileri sürdüğü muamelenin kötü muamele için aranan asgari ağırlık eşiğine ulaştığını gösteren bilgi ve belgenin de başvuru dosyasında bulunmadığı anlaşıldığından başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Selahattin MENTEŞ bu görüşe katılmamıştır.

III. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,

B. Kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA Selahaddin MENTEŞ'in karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,

C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyete neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA17/2/2026 tarihinde karar verildi.

KARŞIOY

1. Anayasa Mahkemesi 2021/60314 esas sayılı dosyada, sayın çoğunluk kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.

2. Aşağıda belirteceğim gerekçelerle sayın çoğunluğun görüşüne katılmadım.

3. Olay ve olgular mahkememizin gerekçeli kararında özetlenmiştir.

4. Başvurucu Metris T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumundan Eskişehir L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna nakledilmiştir. Nakil işlemi 6 saat sürmüştür. Başvurucu nakil esnasında talep etmesine rağmen kendisine içecek ve su verilmediğini, Bozüyük Açık Ceza İnfaz Kurumu önünde mola verilmesine rağmen ihtiyaçlarının giderilmesine izin verilmediğini şikayet etmiştir.

5. Bozüyük Başsavcılığınca olaylara ilişkin soruşturma yapılmıştır. Başsavcılık mahpuslara nakil öncesi kumanyanın imza karşılığında teslim edildiği, şikayet edenin götürüleceği infaz kurumuna teslimi esnasında nakilden sorumlu Jandarma görevlilerinden şikayetçi olmadığı, naklin planlan zamanda tamamlandığı gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Yapılan itiraz sulh ceza mahkemesince reddedilmiştir.

6. Başvurucu başvuruya konu olayları şikayetçi olduğunu şerh düşerek imzaladığını belirtmektedir. Başvuru dilekçesi incelendiğinde başvurucunun nakil boyunca kendilerine su verilmediğini ve tuvalet ihtiyaçlarını karşılamadığını ortaya koymuştur. Bozüyük açık ceza infaz kurumu yerleşkesinde mola verildiği konusunda bir ihtilaf bulunmamaktadır. Bu molaya rağmen hükümlülerin tuvalet ihtiyacının karşılanmadığı da belirlenmiştir. Her iki cezaevindeki nakil süresinin6-7 saat sürdüğü de açıktır.

7. Kişilerin şikayete konu ihtiyaçlarının ne kadar sürede karşılanması gerektiği kişiden kişiye; varsa hastalığına alışkanlıklarına göre değişmektedir. Belirtilen ihtiyaçlar gözetildiğinde 6-7 saatlik bir süre makul gözükmemektedir. Nakil sırasında mola verildiği de tespit edilmiştir. Verilen mola da bu ihtiyaçların karşılanması pekala mümkündür. Savcılıkça yapılan soruşturmada bu hususlar değerlendirilmeden karar verilmiştir. Bu gerekçelerle başvuruya konu olayda kötü muamele yasağının usul boyutunun ihlal edildiği gerekçesiyle sayın çoğunluğun görüşüne katılmadım.