I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, sınır dışı etme işleminin iptali talebiyle açılan davada süre yönünden ret kararı verilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. Trabzon Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünce 2/11/2021 tarihinde başvurucu hakkında sınır dışı etme kararı verilmiş, karar başvurucuya 3/11/2021 tarihinde Farsça ve Türkçe olarak görüşmeci huzurunda tebliğ edilmiştir. Sınır Dışı Etme Kararı Tebliğ Formu'nun ilk sayfasında değerlendirmeyi yapan birimin Trabzon Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğü olduğu, karar tarihinin 2/11/2021, sayısının 385 olduğu, formun ikinci sayfasında Trabzon Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğü tarafından karar verildiği, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabileceği belirtilmiştir.

3. Başvurucu vekili, başvurucu ve aile üyesi diğer dört kişi hakkında verilen sınır dışı etme kararının iptali talebiyle Erzurum Valiliği aleyhine Erzurum 1. İdare Mahkemesinde 10/11/2021 tarihinde 2021/1917 Esas sırasına kayden görülen davayı açmıştır. Başvurucu vekili, dava dilekçesiyle davacılar hakkında Erzurum Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünce verilen, tarih ve sayısını belirtmediği sınır dışı etme kararının iptalini talep etmiş; ek olarak Trabzon Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünün beş farklı sınır dışı etme kararının tebliğine ilişkin beş ayrı tebliğ formu sunmuştur.

4. Erzurum 1. İdare Mahkemesi 8/12/2021 tarihinde 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 5. maddesi ve 15. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (d) bendi gereğince başvurucu vekilinin kararın tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde her bir davacı için ayrı ayrı yeniden dava açmakta serbest olmak üzere dava dilekçesinin reddine karar vermiştir. Kararda yenilenecek dilekçelerde aynı yanlışlıklar yapıldığı takdirde 2577 sayılı Kanun'un 15. maddesinin (5) numaralı fıkrası uyarınca davanın reddedileceği, yeniden açılacak davalarda görülen davanın esas ve karar numarasının belirtilmesi gerektiği açıklanmıştır.

5. Başvurucu vekili dilekçe ret kararından sonra Erzurum Valiliği aleyhine 11/1/2022 tarihinde Erzurum 1. İdare Mahkemesinde Erzurum Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünce başvurucu hakkında verildiğini belirttiği sınır dışı etme kararının iptali talebiyledava açmıştır. Başvurucu vekili dava dilekçesinde davanın delillerinin 2021/1917 esas numaralı dava dosyası içinde yer aldığını belirterek anılan delillerin fotokopilerinin celbini talep etmiştir.

6. Erzurum 1. İdare Mahkemesi 21/2/2022 tarihinde başvurucunun sınır dışı edilmesine ilişkin 2/11/2021 tarihli Trabzon Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğü işleminin iptali talebiyle açılan dava yönünden işlemi tesis eden Trabzon Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünün bulunduğu Trabzon İdare Mahkemesinin yetkili olduğu gerekçesiyle yetkisizlik kararı vermiştir.

7. Yetkisizlik kararını takiben dava dosyası resen Trabzon İdare Mahkemesine gönderilmiştir. Trabzon İdare Mahkemesince 10/3/2022 tarihinde davanın süre aşımı nedeniyle kesin olarak reddine karar verilmiştir. Kararda, dava konusu sınır dışı etme kararının başvurucuya 3/11/2021 tarihinde, tercüman eşliğinde, kendi dilinde ve tercümeli olarak bir nüshası teslim edilmek suretiyle tebliğ edildiği, başvurucunun bu tarihi takiben yedi gün içinde ve en geç 10/11/2021 tarihinde dava açması gerekirken 11/1/2022 tarihinde dava açtığı, dolayısıyla dava konusu işlemin tebliği tarihinden itibaren yedi günlük yasal süre içinde dava açılmadığı açıklanmıştır.

8. Başvurucu vekili, nihai kararı 18/3/2022 tarihinde elektronik tebligatı açarak öğrenmiştir. Başvurucu 23/3/2022 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

9. Komisyon tarafından başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm tarafından 23/3/2022 tarihinde tedbir kararının kaldırılmasına ilişkin yeni bir karar verilinceye veya başvurunun kabul edilemez olduğuna, başvurucunun hakkının ihlal edilmediğine ya da başvurunun düşmesine karar verilinceye kadar başvurucunun sınır dışı edilmesine dair işlemin geçici olarak durdurulmasına karar verilmiştir.

10. Başvurucu vekili karara karşı istinaf talebinde bulunmuş, Samsun Bölge İdare Mahkemesi 27/5/2022 tarihinde kesin kararın istinaf yoluyla incelenmesinin mümkün olmaması gerekçesiyle istinaf başvurusunun incelenmeksizin reddine karar vermiştir.

II. DEĞERLENDİRME

11. Anayasa Mahkemesi tarafından adli yardım talebinin kabul edilebilmesi için gereken şartlar Mehmet Şerif Ay ([2. B.], B. No: 2012/1181, 17/9/2013, § 23) kararında, yabancıların adli yardım talepleri konusunda benimsenen ilkeler ise Nadali Agheli Kohne Shahri ([1. B.], B. No: 2014/12633, 9/9/2015, §§ 17, 18) kararında yer almaktadır. Anılan ilkelere göre adli yardım için gerekli şartlar mevcutsa karşılıklılık şartı gerçekleşmese bile yabancının adli yardım talebi kabul edilmelidir. Somut başvuruda yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.

12. Başvurucu, sınır dışı etme işleminin iptali talebiyle açtığı davada süre yönünden ret kararı verilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde, ihlal iddialarının incelenmesi sırasında ilgili mevzuat hükümleri ve içtihatlar ile somut olayın kendine özgü koşullarının dikkate alınması gerektiği bildirilmiştir. Başvurucu; Bakanlık görüşüne karşı beyanında 2/11/2021 tarihli sınır dışı etme kararına karşı 10/11/2021 tarihinde süresi içinde dava açtığını, dilekçe ret kararı üzerine 30 günlük süresi içinde 11/1/2022 tarihinde yeniden iptal davası açtığını ifade etmiştir.

13. Yabancıların ülkeye girişleri, ülkede ikamet etmeleri ve ülkeden çıkarılmaları uluslararası hukukta da kabul edildiği üzere devletin egemenlik yetkisi kapsamındadır ancak anılan işlemlerin Anayasa'da güvence altına alınan temel hak ve özgürlüklere müdahale oluşturması hâlinde bireysel başvuruya konu edilebilmesi mümkündür (A.A. ve A.A. [GK], B. No: 2015/3941, 1/3/2017, § 54).

14. Sınır dışı işlemleri, suç isnadı veya medeni hak ve yükümlülükle ilgili olmadığından adil yargılanma hakkının konusuna girmemektedir (Aıgul Mavlıanova [1. B.], B. No: 2016/6293, 9/11/2017, § 27).

15. Başvuru konusu olayın medeni hak ve yükümlülük ya da suç isnadıyla ilgili olmaması nedeniyle başvuruda adil yargılanma hakkı kapsamında bir inceleme yapılması mümkün değildir.

16. Açıklanan gerekçelerle başvurunun konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

III. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,

B. Adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın konu bakımından yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

C. Sınır dışı etme işlemine ilişkin verilen tedbir kararının SONLANDIRILMASINA,

D. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA,

E. Kararın bir örneğinin bilgi için İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığına ve Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 11/2/2026tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.