I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, ceza infaz kurumu disiplin kurulu kararına karşı yapılan şikâyetin infaz hâkimliği tarafından kabul edilmesi üzerine ilgili Cumhuriyet başsavcılığınca yapılan itirazın yeterli bir gerekçe gösterilmeden kabul edilmesi nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

A. 2022/72892 Numaralı Bireysel Başvuru

2. Başvurucu Fatih Kaya, Sincan 1 No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumunda hükümözlü olarak bulunmakta iken başvurucunun bulunduğu odada arama işlemi yapılmıştır. Bu aramada başvurucunun kişisel eşyalarını koymuş olduğu plastik saklama kutusunda birbirinden ayrılmış şekilde on bir parçalık tuvalet kâğıdı üzerine mavi tükenmez kalemle yazılmış notlar bulunmuştur.

3. Başvurucu Fatih Kaya hakkında disiplin soruşturması başlatılmıştır. 1 No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumu Disiplin Kurulu Başkanlığı, bu notların Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması suçundan tutuklu ve hükümlü olan kişileri diri tutmak, çözülmenin önüne geçmek, moral ve motivasyon sağlamak, zihinsel olarak kendilerini hazırlamak maksadıyla yazıldığı değerlendirmesini yapmıştır. Başvurucunun savunması alındıktan sonra 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 44. maddesinin (3) numaralı fıkrasının (l) bendinde düzenlenen "suç örgütlerinin eğitim ve propaganda faaliyetlerini yapmak veya yaptırmak" fiilini işlediği değerlendirilerek başvurucunun 15 gün hücreye koyma disiplin cezasıyla cezalandırılmasına karar verilmiştir.

4. Başvurucu Fatih Kaya, hakkında verilen disiplin cezasına karşı 23/2/2022 tarihinde Ankara Batı 2. İnfaz Hâkimliğine (İnfaz Hâkimliği) şikâyet başvurusunda bulunmuştur. 27/4/2022 tarihli duruşmada başvurucunun savunması Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi vasıtasıyla alınmıştır. Başvurucu savunmasında notların kendisine ait olmadığını ileri sürmüştür. İnfaz Hâkimliği 28/4/2022 tarihli kararı ile şikâyeti kabul etmiş ve ceza verme kararının iptaline karar vermiştir. İnfaz Hâkimliği gerekçesinde özetle ceza verme kararında başvurucunun bu notları başkalarına gösterdiğine veya başkalarına verdiğine, eğitim ve propaganda faaliyeti yaptığına ilişkin herhangi bir bilgi ve delile dayanılmadığı, başvurucunun savunmasının aksine üzerine atılı eylemi işlediğinin sabit olmadığı değerlendirmesini yapmıştır. Ayrıca ceza verilirken neden alt sınırdan uzaklaşıldığına dair gerekçenin de açıklanmadığına işaret etmiştir.

5. Cumhuriyet savcısı 23/5/2022 tarihinde İnfaz Hâkimliğinin kararına itiraz etmiştir. Cumhuriyet savcısı itirazında notların içeriğine dikkat çekmiş ve bu notlarda örgütsel moral ve motivasyonu arttırıcı cümlelerin yer aldığı ve “hizmet, dua, üstad, risale, talebe” kelimelerinin oldukça fazla geçtiğinin görüldüğü, ilgili notların örgütsel talimat niteliği taşıyacak yazılar olduğunun anlaşıldığı, başvurucunun dosyasında yapılan incelemelerde de bu eylemi daha önce de yapması sebebiyle başvurucu hakkında verilen 15 gün hücreye koyma disiplin cezasının kanuna uygun olduğu değerlendirmesini yapmıştır.

6. Ankara Batı 1. Ağır Ceza Mahkemesi 1/6/2022 tarihinde Cumhuriyet savcısının itiraz yazısında belirttiği gerekçelerin usul ve kanuna uygun olduğu değerlendirmesiyle itirazın kabulüne karar vererek İnfaz Hâkimliğinin kararının kaldırılmasına kesin olarak karar vermiştir.

7. Başvurucu Fatih Kaya, nihai kararı 7/6/2022 tarihinde öğrenmiş olup 1/7/2022 tarihinde süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

B. 2023/82814, 2023/85088, 2023/82815, 2023/83204, 2023/83217 Numaralı Bireysel Başvurular

8. Başvurucular Marmara Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunmakta iken açık görüş ziyaretine gelen yakınları ile birlikte oturma düzenine karşı çıkarak yan yana ve grup hâlinde oturdukları, uyarılara uymadıkları gerekçesiyle kurumda korku, kaygı veya panik yaratabilecek biçimde söz söylemek veya davranışta bulunmak eylemleri nedeniyle 2/6/2023 ve 22/5/2023 tarihlerinde muhtelif disiplin cezaları almışlardır.

9. Başvurucular, haklarında verilen disiplin cezalarına karşı Silivri 1. İnfaz Hâkimliğine ve Silivri 2. İnfaz Hâkimliğine (İnfaz Hâkimlikleri) şikâyet başvurusunda bulunmuşlardır. İnfaz Hâkimlikleri şikâyetlerin kabulüne ve ceza verme kararlarının iptaline karar vermiştir. Mahkemeler gerekçelerinde başvurucuların karşılıklı oturma düzenine aykırı olarak ziyaretçileriyle yan yana oturmaktan ibaret eylemlerinin kurumda korku, kaygı veya panik yaratan nitelikte davranış olarak görülmediği, kurum görevlilerinin gözetimi ve denetimi altında gerçekleştirilen açık görüş sırasında da bu nitelikte kabul edilebilecek bir davranışta bulunmadıkları şeklinde değerlendirme yapmıştır.

10. Cumhuriyet savcıları tarafından İnfaz Hâkimliklerinin kararlarına itiraz edilmiştir. Yapılan itirazlarda verilen disiplin cezalarında usul ve kanuna aykırılık bulunmadığı değerlendirmesi yapılmıştır.

11. Silivri Ağır Ceza Mahkemesi ayrı ayrı verdiği kararlarla itirazların kabulüne ve İnfaz Hâkimlikleri kararlarının kaldırılmasına karar vermiştir. Kararların gerekçesinde Marmara Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Disiplin Kurulu Başkanlığının kararlarının kanuna ve usule uygun olduğu değerlendirmesini yapmıştır.

12. Nihai kararların tebliği üzerine süresi içinde bireysel başvuruda bulunulmuştur. Başvuruların kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

C. 2023/94219, 2023/104275 Numaralı Bireysel Başvurular

13. Başvurucu Hüsnü Erten, Tavşanlı T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (İnfaz Kurumu) hükümlü olarak bulunmakta iken koğuşta kumar oynandığı gerekçesiyle 5275 sayılı Kanun'un 44. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (f) bendinde düzenlenen kumar ve benzeri oyunlar oynamak veya oynatmak eylemi nedeniyle hakkında 15/8/2023 ve 11/10/2023 tarihlerinde muhtelif disiplin cezaları uygulanmıştır.

14. Başvurucu Hüsnü Erten, hakkında verilen disiplin cezalarına karşı Tavşanlı İnfaz Hâkimliğine ayrı ayrı şikâyet başvurusunda bulunmuştur.

15. Başvurucu Hüsnü Erten savunmalarında oyun kâğıtları ile oyun oynadıklarını fakat kumar oynamadıklarını, ortada kumara ilişkin bahse konmuş herhangi bir menfaat içeren eşya olmadığını beyan etmiştir. Tavşanlı İnfaz Hâkimliği her iki kararında da şikâyeti kabul etmiş ve ceza verme kararlarının iptaline karar vermiştir. İnfaz Hâkimliği gerekçelerinde özetle başvurucunun kumar oynadığına ilişkin kesin ve yeterli bir delil bulunmadığını, ayrıca oyunun herhangi bir bahse konu menfaat karşılığı oynandığına dair bir delil olmadığını, bulunan iskambil kâğıtlarının kumar oynandığına ilişkin kesin delil olarak değerlendirilemeyeceğini belirtmiştir.

16. Cumhuriyet savcısı Tavşanlı İnfaz Hâkimliğinin kararlarına itiraz etmiştir. Cumhuriyet savcısı itirazlarında Yargıtay 1. Ceza Dairesinin içtihatlarına atıf yapmıştır. Bu içtihatlarda, söz konusu disiplin suçunun oluşabilmesi için iskambil oyununun menfaat karşılığında olması gerektiğine dair düzenlemenin olmadığına işaret edilmiştir.

17. Tavşanlı Ağır Ceza Mahkemesinin kararlarıyla itirazın kabulüne ve İnfaz Hâkimliği kararlarının kaldırılmasına karar verilmiştir. Kararların gerekçesinde, disiplin cezasına konu davranışın menfaat karşılığı olması şartının gerekli olmadığı, başvurucunun pişti oynadığına dair ikrarı olduğu, Tavşanlı Cumhuriyet savcısının itiraz gerekçelerinin yerinde olduğu değerlendirmesi yapılmıştır.

18. Nihai kararların tebliği üzerine süresi içinde bireysel başvuruda bulunulmuştur. Başvuruların kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME

19. 2023/82814, 2023/82815, 2023/83204, 2023/83217, 2023/85088,2023/94219, 2023/104275 numaralı başvuruların 2022/72892 numaralı başvuru ile birleştirilmesine karar verilmesi gerekir.

20. Ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucuların adli yardım taleplerinin kabulüne karar verilmesi gerekir.

21. Başvurucular somut olaylara uygun makul ve yeterli gerekçe ortaya konulmadığını, infaz hâkimliklerinin kararlarından neden farklı karar verildiğinin açıklanmadığını, kararların gerekçesiz olduğunu ileri sürmüştür.

22. Bir kısım başvurucu için bildirilen görüşlerde Adalet Bakanlığı (Bakanlık), Anayasa Mahkemesinin gerekçeli karara ilişkin vermiş olduğu kararlara işaret etmiş ve başvurularda gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine yönelik şikâyetler yönünden Anayasa Mahkemesi tarafından yapılacak incelemede Anayasa ve mevzuat hükümleri doğrultusunda somut olayın kendine özgü koşullarının gözönüne alınması gerektiği değerlendirmesinde bulunmuştur. Bakanlık görüşüne karşı cevap veren bir kısım başvurucu, bireysel başvuru dilekçelerindeki iddialarını tekrarlamıştır.

23. Başvuru gerekçeli karar hakkı kapsamında incelenmiştir.

24. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

25. Anayasa Mahkemesi, benzer iddialarla yapılan bir başvuruyu İnan Gök ([1.B], B. No: 2018/1936, 28/1/2021) kararında değerlendirmiştir. Söz konusu kararda, hücre cezasının kaldırılmasına ilişkin infaz hâkimliği kararını inceleyen itiraz merciinin Cumhuriyet savcısının itirazını kabul ederek başvurucunun şikâyetini kesin olarak reddederken gerekçe gösterme yükümlülüğünden muaf olmadığı vurgulanarak merci kararında şikâyetin kabul edilmesine ilişkin infaz hâkimliği kararında yer alan gerekçelerin neden hukuka uygun olmadığının açıklanmadığına karar vermiştir. Anayasa Mahkemesi, bunun yanında bireysel başvuruya konu edilen infaz hâkimliği kararında hükme ulaşmayı sağlayan sebepler ve sonuca götüren nedensellik kurgusu değerlendirmelerinin yeterli açıklıkta yapılmadığını, bu nedenle gerek hükmün dayanağını oluşturan gerekçeli kararın gerekse dosyanın incelenmesinde anılan kabul gerekçesinin adalet gereksinimini giderecek ölçü ve nitelikte, yeterli ve ilgili olduğunun söylenemeyeceğini belirterek gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşmıştır (anılan kararda bkz. §§ 64-66).

26. Somut başvuruda da İnfaz Hâkimlikleri tarafından başvurucuların iddiaları değerlendirilerek karar verildiği hâlde Cumhuriyet Başsavcılıklarının kararlara itirazı üzerine Ağır Ceza Mahkemelerinin başvurucularıniddialarını değerlendirmeden karar verdiği anlaşıldığından anılan kararda yer alan ilkelerden ayrılmayı gerektirecek bir durum bulunmamaktadır.

27. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

28. Başvurucuların bir kısmı; haberleşme hürriyetinin, özel ve aile hayatına saygı hakkının, masumiyet karinesinin, suçta ve cezada kanunilik ilkesinin, eşitlik ilkesinin de ihlal edildiğini ileri sürmüş ise de gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verildiğinden başvurucuların diğer şikâyetleri hakkında kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek olmadığına karar verilmesi gerekir.

III. GİDERİM

29. Başvurucular, ihlalin tespiti ile yeniden yargılama yapılması ve tazminat talebinde bulunmuştur.

30. Başvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği yargı mercilerinin yapması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargılama konusunda bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2) [1.B], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).

31. Öte yandan hak ihlali kararından Anayasa Mahkemesinin davanın neticesiyle ilgili bir tutum sergilediği sonucu çıkarılmamalıdır. Anayasa Mahkemesince verilen hak ihlali kararı uyuşmazlığın sonuçlarından bağımsız olup davanın kabulüne, reddine ya da beraate veya mahkûmiyete karar verilmesi gerektiği anlamına gelmemektedir. Kural olarak yargılamanın her aşamasında olduğu gibi ihlalin sonuçlarını gidermek üzere yeniden yapılacak yargılama sonunda da delillerin dava ile ilişkisini kurma ve bunları değerlendirip sonuç çıkarma yetkisi ilgili mahkemelere aittir.

32. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasının yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

IV. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvuruların BİRLEŞTİRİLMESİNE,

B. Adli yardım taleplerinin KABULÜNE,

C. Gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

D. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

E. Diğer ihlal iddiaları yönünden İNCELEME YAPILMASINA GEREK OLMADIĞINA,

F. Kararın bir örneğinin gerekçeli karar hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılması amacıyla Ankara Batı 1. Ağır Ceza Mahkemesine (D.İş 2022/2905) iletilmek üzere Ankara Batı 2. İnfaz Hâkimliğine (E.2022/1171, K.2022/2762);Tavşanlı Ağır Ceza Mahkemesine iletilmek üzere (D.İş2023/784 ve D.İş 2023/659) Tavşanlı İnfaz Hâkimliğine (E.2023/1612, K.2023/1645 ve E.2023/1328, K.2023/1365); Silivri 1. Ağır Ceza Mahkemesine (D.İş 2023/3601) iletilmek üzere Silivri 2. İnfaz Hâkimliğine (E.2023/2536, K.2023/3058), Silivri 1. Ağır Ceza Mahkemesine (D.İş 2023/3475) iletilmek üzere Silivri 1. İnfaz Hâkimliğine (E.2023/2316, K.2023/2691) GÖNDERİLMESİNE,

G. Başvurucuların tazminat taleplerinin REDDİNE,

H. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 28/1/2026tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.