logo
Bireysel Başvuru Kararları Kullanıcı Kılavuzu English

(Abdulkadir Kaplan ve diğerleri (2), B. No: 2020/4747, 20/12/2023, § …)
Kararlar Bilgi Bankasında yayınlanan karar metni
editöryal düzeltmelere tabi tutulmuş olabilir.
   


 

 

 

 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

 

 

BİRİNCİ BÖLÜM

 

KARAR

 

ABDULKADİR KAPLAN VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (2)

(Başvuru Numarası: 2020/4747)

 

Karar Tarihi: 20/12/2023

 

BİRİNCİ BÖLÜM

 

KARAR

 

 

Başkan

:

Hasan Tahsin GÖKCAN

Üyeler

:

Muammer TOPAL

 

 

Selahaddin MENTEŞ

 

 

İrfan FİDAN

 

 

Muhterem İNCE

Raportör

:

Çağlar ÖNCEL

Başvurucular

:

1. Abdulkadir KAPLAN

 

 

2. Abdulkadir KARAASLAN

 

 

3. Ahmet GÖZÜKARA

 

 

4. Ahmet KERTMEN

 

 

5. Ahmet SASA

 

 

6. Ahmet SASA

 

 

7. Ahmet ŞAHİN

 

 

8. Ahmet Tevfik ALAK

 

 

9. Akın ÇAĞABAY

 

 

10. Ali BAĞATUR

 

 

11. Ali DUMAN

 

 

12. Ali TURAN

 

 

13. Ali YARBAŞI

 

 

14. Ali Kerim ONGÜN

 

 

15. Asuman ÖZDOĞAN

 

 

16. Atila ASMA

 

 

17. Aycan DOĞRU

 

 

18. Ayhan TERLEMEZ

 

 

19. Aziz ŞAHİN

 

 

20. Bestami KUNT

 

 

21. Bilal TERLEMEZ

 

 

22. Bilsen KESER

 

 

23. Birol ÇAĞABEY

 

 

24. Bülent YILDIRIM

 

 

25. Deniz DURAK

 

 

26. Doğan GÖKÇE

 

 

27. Döne SASA

 

 

28. Dudu MILIK

 

 

29. Durdu ÇAĞABAY

 

 

30. Ekrem OKUR

 

 

31. Elif GÜNER

 

 

32. Erden ALPARSLAN

 

 

33. Erhan BAKAY

 

 

34. Erman YOKUŞ

 

 

35. Eşber BAYAR

 

 

36. Eşref BAYAR

 

 

37. Etem YAHŞİ

 

 

38. Eyyüp TEPER

 

 

39. Eyyüphan YİĞİT

 

 

40. Fadime GÜNER

 

 

41. Faruk AKAT

 

 

42. Fatma TURAN

 

 

43. Ferhat AYDIN

 

 

44. Fevzi ŞİMŞEK

 

 

45. Gülcan SAVCI

 

 

46. Güllü GÖK

 

 

47. Hacer BAYLAN

 

 

48. Hakan ÖMERCİOĞLU

 

 

49. Hale ÖMERCİOĞLU TAŞ

 

 

50. Halil AKYÜZ

 

 

51. Halil SASA

 

 

52. Hamdi ÖMERCİOĞLU

 

 

53. Hamza EROĞLU

 

 

54. Handan ÖMERCİOĞLU

 

 

55. Hanifi YILDIRIM

 

 

56. Hasan ATEŞ

 

 

57. Hasan ONGÜN

 

 

58. Hasan ŞAHİN

 

 

59. Hasan TURAN

 

 

60. Hasan YAZĞAN

 

 

61. Hatice SASA

 

 

62. Hayati ÇELEN

 

 

63. Hüseyin ATEŞ

 

 

64. Hüseyin KAPLAN

 

 

65. Hüseyin KELEP

 

 

66. Hüseyin ŞAHİN

 

 

67. İbrahim AKAT

 

 

68. İbrahim OKUR

 

 

69. İbrahim ÖNGÜN

 

 

70. İbrahim YAZĞAN

 

 

71. İbrahim YILMAZ

 

 

72. İrfan ŞAHBUDAK

 

 

73. Kadir ONGÜN

 

 

74. Kadir YILMAZ

 

 

75. Kahraman ONGÜN

 

 

76. Kalender ONGÜN

 

 

77. Kamil KARAKUŞ

 

 

78. Kasım ÇAĞABEY

 

 

79. Kazim BAKAN

 

 

80. Kemal AYDIN

 

 

81. Kemal ONGÜN

 

 

82. Mahir YILDIRIM

 

 

83. Mahmut ŞAHİN

 

 

84. Mehmet AKYÜZ

 

 

85. Mehmet ATEŞ

 

 

86. Mehmet BOLAT

 

 

87. Mehmet GÜNER

 

 

88. Mehmet MILIK

 

 

89. Mehmet ÖZDEMİR

 

 

90. Mehmet SASA

 

 

91. Mehmet SELLİ

 

 

92. Mehmet YAZĞAN

 

 

93. Mehmet YILMAZ

 

 

94. Mesut KAVAK

 

 

95. Mevlüt ER

 

 

96. Mevlüt YOKUŞ

 

 

97. Muhamet TAŞTEKİN

 

 

98. Murat AYDIN

 

 

99. Murat GÖKÇE

 

 

100. Murat SASA

 

 

101. Musa BOĞA

 

 

102. Musa GÖKÇE

 

 

103. Musa GÜZEL

 

 

104. Musa OKUR

 

 

105. Mustafa AKAT

 

 

106. Mustafa AYDIN

 

 

107. Mustafa ÇOBALAK

 

 

108. Nadir KÖĞÇE

 

 

109. Necati KOCA

 

 

110. Nedim YILMAZ

 

 

111. Nesmi Kader ÜNLÜ

 

 

112. Nuray GÜNER

 

 

113. Nurten ÖZ

 

 

114. Onur KOCA

 

 

115. Orhan KAYA

 

 

116. Osman ARI

 

 

117. Osman TURAN

 

 

118. Ömer ÇELEN

 

 

119. Ömer GÜNER

 

 

120. Ömer Faruk YILMAZ

 

 

121. Özgür ÇAĞABEY

 

 

122. Ramazan Metin ÜZER

 

 

123. Sabahaddin YÜCEL

 

 

124. Sadık YILMAZ

 

 

125. Selahettin YÜCEL

 

 

126. Selçuk SASA

 

 

127. Sema ÖMERCİOĞLU

 

 

128. Seyfettin ÇELEN

 

 

129. Sezai PALTA

 

 

130. Sıtkı AKYÜZ

 

 

131. Soner YÜCEL

 

 

132. Süleyman BAYAR

 

 

133. Şaban BAYTAR

 

 

134. Şahin APAYDIN

 

 

135. Tahir SASA

 

 

136. Tahir YAHŞİ

 

 

137. Tayyar YAHŞİ

 

 

138. Turgay KUNT

 

 

139. Turgut ŞAHBUDAK

 

 

140. Türkan GÜNER

 

 

141. Uğur BOZKURT

 

 

142. Ümit ÇAĞABAY

 

 

143. Yakup GÜLBAHAR

 

 

144. Yakup MILIK

 

 

145. Yasin KUNDAK

 

 

146. Yaşar YÜCEL

 

 

147. Yıldız AKYÜZ

 

 

148. Yusuf AKYÜZ

 

 

149. Yusuf ŞAHİN

 

 

150. Yusuf TURAN

 

 

151. Zehra YÜCEL

 

 

152. Zeliha AKYÜZ

 

 

153. Akın ÇETİN

 

 

154. Nevin KARAGÜL

Başvurucular Vekili

:

Av. İsmail Hakkı ATAL

 

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, Hatay'ın Payas ilçesinde özel bir şirket tarafından yapılması planlanan Tahmil ve Tahliye İskelesi ile Dolgu Alanı Projesi (Proje) için verilen çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) olumlu kararının iptali talebiyle açılan davanın reddedilmesi nedeniyle özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. Başvurucular, Proje ile ilgili olarak verilen 12/7/2007 tarihli ÇED olumlu kararının iptali amacıyla Hatay 1. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) yürütmeyi durdurma talepli dava açmıştır. Dava dilekçesinde; balıkçılık yapan başvurucuların Proje yakınında bulunan balıkçı barınağını kullandıkları, Projenin gerçekleşmesi hâlinde bölgenin bir kısmının avlanmaya yasaklanacağı, ayrıca çevrenin kirliliğini önemli ölçüde artıracağı ileri sürülmüştür.

3. Mahkeme, yürütmeyi durdurma talebinin reddine ve uyuşmazlık konusuyla ilgili bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar vermiştir. Biyoloji, çevre mühendisliği, arkeoloji, inşaat mühendisliği, peyzaj mimarlığı, jeoloji mühendisliği ve şehir bölge planlama alanlarında uzman yedi kişilik bilirkişi heyetince inceleme yapılarak 28/12/2018 tarihli bilirkişi raporu düzenlenmiştir. Raporda; Projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir makul düzeylerde olduğunun belirlenmesi nedeniyle Projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediği bildirilmiştir. Öte yandan raporda, Projenin etki alanının 2 km olmasına rağmen başvurucuların kullandığı ruhsatsız balıkçı barınağının Projeye 2,32 km uzaklıkta olduğu, balıkçı barınağının İskenderun Demir Çelik Fabrikasına uzaklığının ise 1,30 km olması nedeniyle bu tesisten etkilenme ihtimalinin çok daha yüksek olduğu vurgulanmıştır.

4. Başvurucular anılan rapora itiraz etmiştir. İtiraz dilekçesinde; Projenin nüfusun yoğun olduğu yerleşim yerlerine, ulaşım hatlarına, enerji santrallerine yakın olduğu belirtilmesine rağmen, bu alanlara etkisinin değerlendirilmediğini, tarafsız bir inceleme yapılmadığını ileri sürmüştür. Dilekçede ayrıca, balıkçı barınağının batı tarafındaki korunak nedeniyle balıkçıların mecburen Proje alanına doğru denize açıldığının gözden kaçırıldığı, proje sahası ve etki alanında yer alan biyolojik, fiziksel çevre ve çeşitlilik, doğal kaynaklar, yabanıl ve sucul yaşam ile sosyal yaşam hakkında eksik bilgi verildiği belirtilmiştir. Son olarak dilekçede, endemik türler için alınan önlemlere yer verilmediği gibi olası depremlere ilişkin önlemlerin neler olduğunun da belirlenmediği ileri sürülmüştür. Mahkemece itirazlar kapsamında ek rapor alınmasına karar verilmiştir. 18/3/2019 tarihli ek raporda; Projenin bölgenin flora ve faunasına, yabanıl ve sucul yaşama kalıcı bir zararının olmadığı, bölgede endemik tür bulunmadığı, tesislerin büyük ölçekli depremlere dayanıklı olduğu bildirilmiştir. Başvurucular ek rapora itirazda bulunarak incelemeye esas alınan bazı verilerin güncel olmadığını ileri sürmüştür.

5. Mahkeme 9/5/2019 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Gerekçede; bilirkişi raporuna atıfla ÇED olumlu kararının hukuka uygun olduğu, başvurucuların itirazlarının raporu esaslı olarak kusurlandırmadığı belirtilmiştir. Anılan karara karşı temyiz talebinde bulunmuştur. Temyiz dilekçesinde; bilirkişi raporuna itiraz dilekçesinde belirtilen hususlar (bkz. § 4) tekrar edilerek raporun çelişkili ve yetersiz olduğu ileri sürülmüştür. Danıştay 6. Dairesi (Daire) 7/11/2019 tarihinde Mahkemenin kararının usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle temyiz talebini kesin olarak reddetmiştir.

6. Nihai kararı 23/12/2019 tarihinde öğrenen başvurucular 22/1/2020 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

7. Başvurucular 14/3/2019 tarihinde aynı yargılama kapsamında bireysel başvuruda bulunarak makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. 2019/8700 başvuru numaralı dosyada yapılan inceleme sonucunda 28/12/2021 tarihinde anılan hakkın ihlal edildiğine ve başvuruculara tazminat ödenmesine karar verilmiştir.

8. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME

A. Başvurucular Abdulkadir Karaaslan, Ahmet Kertmen, Ekrem Okur, Hamza Eroğlu, İbrahim Öngün, Mustafa Aydın, Mustafa Çobalak, Nedim Yılmaz, Nuray Güner, Sıtkı Akyüz, Süleyman Bayar, Şaban Baytar Yönünden

9. Anayasa Mahkemesi olay ve olguları somut başvuru ile benzer nitelikte olan Melle Malgir (B. No: 2014/11355, 15/2/2017) kararında uygulanacak anayasal ilkeleri belirlemiştir. Bu çerçevede somut olayda bireysel başvuru tarihinden sonra başvuru süreci devam ederken başvurucuların farklı tarihlerde yaşamını yitirdiği ancak başvurucuların vekiline yapılan tebligata rağmen mirasçıların başvuruyu devam ettirmek istediklerine ilişkin taleplerini Anayasa Mahkemesine iletmediklerinden ve başvurunun incelenmesini devam ettirmeyi gerekli kılan ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 80. maddesinin (2) numaralı fıkrasında öngörülen nedenlerden birinin de bulunmadığı anlaşıldığından başvurunun düşmesine karar verilmesi gerekir.

B. Diğer Başvurucular Yönünden

10. Başvurucular; balıkçılık yaptıkları bölgenin yakınlarında kurulmak istenen ve gerekli duyurular yapılmadan hazırlanan Proje ve bu projeye ilişkin ÇED olumlu kararı nedeniyle sağlıklı çevrede yaşama haklarının ihlal edildiğini iddia etmiştir. Nitekim Projenin yapıldığı alandaki kirliliği artırmasının bir sonucu olarak kanser vakıalarının da artış gösterdiğini belirten başvurucular, Mahkemenin itirazlarını gözetmeden yetersiz bilirkişi raporu ile karar verdiğini belirtmiştir. Öte yandan başvurucular, yürütmeyi durdurma kararı verilmemesi ve yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle Projenin Mahkeme karar vermeden önce tamamlandığını, lehte bir karar verilmesi hâlinde uygulanma imkânının da ortadan kalktığını beyan ederek özel hayata saygı hakkı, etkili başvuru hakkı ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

11. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; başvurucuların mağdur sıfatının bulunup bulunmadığının incelenmesi gerektiği, başvurucuların daha önce aynı konu ile ilgili bireysel başvuru yapmalarına karşın bu hususu bildirmemeleri nedeniyle başvuru hakkını kötüye kullandığı bildirilmiştir. Görüşte ayrıca, yargı sürecinde Proje kapsamındaki faaliyetlerin riskleri ve zararlı etkileri yönünden kapsamlı ve nitelikli bir araştırma yapılarak ÇED raporunun hukuka uygun bulunduğu vurgulanmıştır. Başvurucular Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

12. Başvuru, Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen özel hayata saygı hakkı kapsamında incelenmiştir.

13. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

14. Gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları ifade edecek şekilde tanımlanan ÇED prosedürü; çevresel varlıkları korumayı amaçlayan, proje şeklindeki faaliyetler için uygulanan, muhtemel olumsuz etkileri değerlendiren ve bunların yanında faaliyet sahibi, kamu otoritesi ve halkın karşı karşıya geldiği bir süreci ifade etmektedir (Mehmet Kurt [GK], B. No: 2013/2552, 25/2/2016, § 73).

15. Bu bağlamda ÇED; kalkınma ve ekonomik gelişme için yapılacak yatırım ve faaliyetlerin, doğayı tahrip etmeden ve çevreyi kirletmeden gerçekleştirilmesinde kullanılan, karar verme sürecini etkileyen, dolayısıyla karar mercilerine kararlarını sağlıklı bir şekilde verebilmeleri için seçenek üreten ve bu seçeneklerin olumlu ve olumsuz yönlerini saptayan bir yöntem olarak görülmektedir. ÇED ile korunmaya çalışılan temel unsur; çevre ve bu çevre içerisindeki varlıklardır (AYM, E.2013/89, K.2014/116, 3/7/2014; E.2006/99, K.2009/9, 15/1/2009; Mehmet Kurt, § 74).

16. Çevresel karar alma süreçlerinin karmaşık yapısı nedeniyle kamusal makamların geniş bir takdir yetkisi olduğu açıktır. Bu bağlamda söz konusu alanda bir projenin inşası ve işletilmesi hususunda kamusal makamlarca verilen kararın yerindeliğinin denetlenmesi Anayasa Mahkemesinin görevi değildir. Bununla birlikte süreçte, bireyin temel hakları ile söz konusu kamusal menfaat arasında gerekli dengenin tesisine hizmet edecek güvencelerin yer alıp almadığının tespiti önemli olup belirtilen yükümlülüğün yerine getirilip getirilmediğinin tespitinde ise çevresel meseleler bağlamında söz konusu olan usul güvencelerinin gözetilip gözetilmediği belirlenmelidir (Mehmet Kurt, § 75).

17. Öncelikle somut olayda başvurucular, Proje hakkında duyuru veya bilgilendirme yapılmadığını ileri sürmüştür. Buna karşın, bilirkişi raporunda bilgilendirme toplantısının yapılacağı tarih ve yerin ulusal ve yerel gazete aracılığıyla ilan edildiği ayrıca Payas Belediyesi tarafından mevzuata uygun şekilde duyurulması sonucunda anılan toplantının yöre halkının katılımıyla yapıldığı belirlenmiştir. Dolayısıyla başvurucuların çevresel bilgilendirme sürecine katılım olanağı bulamadıkları söylenemez.

18. Öte yandan başvurucular, Mahkemenin yetersiz bilirkişi raporu ile hatalı bir karar verdiğini, raporlara yönelik itirazlarının dikkate alınmadığını ileri sürdüğü görülmüş ise de Mahkemece, alanında uzman bilirkişiler ile mahallinde keşif yapılarak bilirkişi raporu alındığı, başvurucuların anılan rapora itirazları dikkate alınarak ek rapor düzenlenmesinin sağlandığı anlaşılmıştır. Bununla birlikte, bilirkişi raporlarında başvurucuların iddia ve itirazlarının ayrıntılı olarak değerlendirildiği ve ÇED olumlu kararının nedenlerinin kapsamlı bir gerekçe ile karşılandığı belirlenmiştir. Netice itibarıyla Mahkemece, dava konusu kararın 9/8/1983 tarihli ve 2982 sayılı Çevre Kanunu ile bu kanuna dayanılarak çıkarılan yönetmeliğe uygun olarak hazırlandığı anlaşıldığından, ÇED olumlu kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Dolayısıyla başvurucuların söz konusu çevresel rahatsızlığa ilişkin iddialarını, ilgili usule ilişkin güvenceleri haiz olarak yargısal makamlara sunma ve inceletme imkânı bulduğu anlaşılmaktadır.

19. Sonuç olarak başvuru konusu olayda gerçekleştirilmesi planlanan Projenin faaliyetlerinin riskleri ve zararlı etkileri yönünden ilgili yargısal makamlarca kapsamlı ve nitelikli bir araştırma yapıldığı, yapılan bu araştırma sonucunda ÇED raporunda gerekli bütün tedbirlerin öngörüldüğü sonucuna varıldığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla Projenin faaliyet süreçlerinde gerçekleştirilen idari eylem ve işlemlerin hukukiliği derece mahkemeleri tarafından iddiaları karşılayacak yeterlilikte değerlendirilmiştir. Bu durumda başvurucuların ve kamunun somut başvuru özelinde karşı karşıya gelen menfaatleri arasında derece mahkemeleri tarafından adil bir denge kurulmadığı ve takdir yetkisinin sınırlarının aşıldığı sonucuna ulaşmak mümkün değildir. Bu noktada Anayasa Mahkemesinin kendi takdirini, bilimsel veriler ile bu teknik ve karmaşık alana ilişkin olarak derece mahkemelerinin takdiri yerine ikame etmesi düşünülemez.

20. Yukarıda yer verilen tespitler ışığında kamusal makamların olaya gereken özenle yaklaşmadıkları, olayda söz konusu olan kamusal ve bireysel menfaatleri gerektiği şekilde değerlendirmedikleri, başvurucuların özel hayata saygı hakkı bağlamında kamusal makamların pozitif yükümlülüklerini yerine getirmediği sonucuna varılması mümkün değildir.

21. Açıklanan gerekçelerle başvurucuların Anayasa’nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı hakkının ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.

III. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurucular Abdulkadir Karaaslan, Ahmet Kertmen, Ekrem Okur, Hamza Eroğlu, İbrahim Öngün, Mustafa Aydın, Mustafa Çobalak, Nedim Yılmaz, Nuray Güner, Sıtkı Akyüz, Süleyman Bayar, Şaban Baytar yönünden başvurunun DÜŞMESİNE,

B. Diğer başvurucular yönünden özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

C. Anayasa’nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı hakkının İHLAL EDİLMEDİĞİNE,

D. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA,

E. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 20/12/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

I. KARAR KİMLİK BİLGİLERİ

Kararı Veren Birim Birinci Bölüm
Karar Türü (Başvuru Sonucu) Esas (İhlal Olmadığı)
Künye
(Abdulkadir Kaplan ve diğerleri (2), B. No: 2020/4747, 20/12/2023, § …)
   
Başvuru Adı ABDULKADİR KAPLAN VE DİĞERLERİ (2)
Başvuru No 2020/4747
Başvuru Tarihi 23/1/2020
Karar Tarihi 20/12/2023

II. BAŞVURU KONUSU


Başvuru, Hatay'ın Payas ilçesinde özel bir şirket tarafından yapılması planlanan Tahmil ve Tahliye İskelesi ile Dolgu Alanı Projesi (Proje) için verilen çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) olumlu kararının iptali talebiyle açılan davanın reddedilmesi nedeniyle özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

III. İNCELEME SONUÇLARI


Hak Müdahale İddiası Sonuç Giderim
Özel hayatın ve aile hayatının korunması hakkı Çevre Düşme
İhlal Olmadığı
  • pdf
  • udf
  • word
  • whatsapp
  • yazdir
T.C. Anayasa Mahkemesi