I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, idari para cezasının iptal edilmesi talebiyle sulh ceza hâkimliğine yapılan başvuruda karar sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddiaların karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. Başvuruda ayrıca adil yargılanma hakkının farklı güvencelerinin ve mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiası da bulunmaktadır.

2. Aşkale İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne koyunların küpe numaraları üzerinden usulsüzlük ve sahtecilik yapıldığı hususunda ihbarda bulunulması üzerine Aşkale İlçe Jandarma Komutanlığı ve Aşkale İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü personellerince ilgili yerde araştırma ve tespitlerde bulunulmuştur.

3. Aşkale İlçe Jandarma Komutanlığı ve Aşkale İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü personellerince söz konusu alandaki beş adet sürünün evrakının bulunduğu, başvurucuya ait olduğu tespit edilen koyunların içinde bulunduğu sürünün evraklarının bulunmadığı, alanda bulunan küçükbaş hayvanların veteriner sağlık raporu olmadan sevksiz olarak geldiği, hayvanların sayısının drone ile tespit edilerek fotoğraflarının çekildiği, sürüden örnekleme olarak küpe numaralarının alındığı hususlarını içeren tutanak 27/7/2022 tarihinde imza altına alınmıştır.

4. Aşkale İlçe Jandarma Komutanlığı ve Aşkale İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü personellerince 27/7/2022 tarihinde tutulan diğer bir tutanakta ise örnekleme yoluyla küpe numaraları alınan ve drone ile görüntülenerek kaydedilen sürünün M.T.K. tarafından otlatıldığı, ilgili kişinin kulak küpelerinin tespitinde ve tahliye kararı verilen sürülerin tahliyesinde kolaylık sağlamadığı belirtilmiştir.

5. Aşkale İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, tutanaklar ve drone görüntüsü doğrultusunda başvurucu hakkında 2/8/2022 tarihli idari yaptırım karar tutanağı ile 11/6/2010 tarihli ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun 36. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (f) bendi uyarınca tespit edilen 836 küçükbaş hayvanın veteriner sağlık raporlarının bulunmadığı gerekçesiyle 158.004 TL para cezası uygulanmasına karar vermiştir. İdari Yaptırım Tutanağı, başvurucuya 9/8/2022 tarihinde tebliğ edilmiştir.

6. Başvurucu vekili, İdari Yaptırım Tutanağı'nın iptali amacıyla 22/8/2022 tarihli dilekçesiyle Aşkale Sulh Ceza Hâkimliğine (Hâkimlik) başvuruda bulunmuştur. Başvuru dilekçesinde özet olarak başvurucunun gerçekte 367 adet koyununun bulunduğunu, başvurucuya devlet tarafından 367 adet koyun için destek ödemesi yapıldığını, bu durumun Çermik İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne müzekkere yazılarak ortaya çıkacağını, idari yaptırım kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, tutanak ve drone görüntülerinin başvurucuya tebliğ edilmediğini ileri sürmüştür. Ayrıca başvuru dilekçesine 27/5/2022 tarihli başvurucunun tarımsal destekleme aldığı para miktarına ilişkin banka dekontunu eklemiştir. Hâkimlik 5/9/2022 tarihinde duruşma hazırlığı işlemleri yapmıştır. Tensip Tutanağı'nda idari yaptırıma konu bilgi ve belgelerin Aşkale İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden istenilmesine karar verilmiştir.

7. Aşkale İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü dosyaya sunduğu müzekkere cevabında dayanak belgeleri dosyaya ibraz etmiştir. Bu kapsamda İdari Yaptırım Karar Tutanağı, tebligat belgesi, olaya ilişkin rapor ve tutulan tutanaklar, şikâyet dilekçeleri, drone görüntüsü, başvurucuya ilişkin işletme tescil belgesi, tespit edilen küpe numaralarının başvurucuya ait olduğuna dair tespite ilişkin belge dosya kapsamına sunulmuştur.

8. Hâkimlik, dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde 7/10/2022 tarihinde itirazın reddine karar vermiştir. Kararın gerekçesi şöyledir:

"... Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda; her ne kadar itiraz eden hakkında uygulanan itirazına konu ceza tutanağının iptalini talep etmiş ise de; Kararına itiraz edilen kurum vekilince dosyaya ibraz edilen itiraza konu ceza tutanağına gerekçe ihlale konu olay sebebiyle görevlilerce tutulan rapor, tespit edilen koordinatlar ve tüm bilgi ve belgeler bir bütün halinde değerlendirildiğinde görevli personellerce itiraz edenin itirazına konu ceza tutanağına gerekçe ihlalin yapıldığının tespit edildiği, itiraz eden vekili tarafından resmi belge niteliğine haiz ihlal tespit tutanağının aksini ispatlar mahiyette somut delil sunulmadığı, itiraz eden itirazını herhangi bir somut ve yasal gerekçeye dayandırmadığı, kurum tarafından dosyaya ibraz edilen tutanakta kabahatin işlendiğinin sabit olduğu bu haliyle görevli personel tarafından mevzuata uygun olarak düzenlenen kabahat tutanağı üzerine itiraz eden hakkında idari para cezası tahakkuk ettirildiği anlaşıldığından itirazın reddine karar vermek gerekmiş… "

9. Başvurucu vekili karara karşı itiraz dilekçesinde kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu, tutanak ve drone görüntülerinin başvurucuya tebliğ edilmediğini, kararın yeterli gerekçeyi içermediğini, Çermik İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne müzekkere yazılarak kaç adet küçükbaş hayvan için destekleme aldığının sorulmadığını ileri sürmüştür. Erzurum Sulh Ceza Hâkimliği 30/11/2022 tarihli kararıyla yapılan itirazı kesin olarak reddetmiştir.

10. Başvurucu vekili, nihai hükmü 5/12/2022 tarihinde öğrenmiş ve 21/12/2022 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

11. Komisyon tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME

12. Başvurucu, karar sonucuna etki edecek esaslı iddialara gerekçede yer verilmemesi nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

13. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; yapılacak incelemede Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri ile somut olayın kendine özgü koşullarının dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

14. Başvurucunun iddiaları adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkı yönünden incelenmiştir.

15. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

16. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkı, kişilerin hakkaniyete uygun bir şekilde yargılanmalarını sağlamayı ve bu amaca uygunluk yönünden yargılamanın denetlenmesini amaçlamaktadır. Mahkeme kararlarının, davanın temel maddi ve hukuki sorunları ile taraflarca ileri sürülen ve davanın sonucunu etkileyen iddia ve itirazlar hakkında delillerle bağ kurulmak suretiyle yeterli gerekçe içermesi zorunludur. Uyuşmazlığın hukuki ve maddi sorunlarıyla ilgisiz değerlendirmelere kararda yer verilmesi de gerekçeli karar hakkıyla bağdaşmamaktadır. Karar gerekçesinin belirtilen unsurları taşıması, yargılamanın adil yargılanma hakkı güvencelerine uygun şekilde yürütülüp yürütülmediğinin taraflarca öğrenilmesini sağladığı gibi ayrıca demokratik bir toplumda kendi adlarına verilen yargı kararlarının sebeplerini toplumun öğrenmesinin sağlanması için de gereklidir (bazı eklemeler ve farklılıklarla birlikte bkz. Sencer Başat ve diğerleri [GK], B. No: 2013/7800, 18/6/2014, §§ 31, 34).

17. Diğer taraftan kanun yolu incelemesi yapan merciin, yargılamayı yapan mahkemeyle aynı sonuca ulaşması ve bunu aynı gerekçeyi kullanarak veya aynı atıfla kararına yansıtması, kararın gerekçelendirilmiş olması bakımından yeterli görülebilir. Bununla birlikte ilk derece mahkemesince karşılanmayan veya ancak ilk defa kanun yolu merciine ileri sürülebilecek nitelikteki esaslı iddia ve itirazların kanun yolu merciince de değerlendirilmemesi gerekçeli karar hakkının ihlaline yol açabilir (bazı farklılıklarla birlikte bkz. Mehmet Yavuz [1.B.], B. No: 2013/2995, 20/2/2014, § 51).

18. Somut olayda başvurucuya ait küçükbaş hayvanların veteriner sağlık raporlarının bulunmadığı gerekçesiyle başvurucu hakkında idari para cezası düzenlenmiştir. Sulh Ceza Hâkimliği; itiraza ilişkin incelemesinde itiraz eden vekili tarafından resmî belge niteliğini haiz İhlal Tespit Tutanağı'nın aksini ispatlar mahiyette somut delil sunulmadığı, itiraz edenin itirazını herhangi bir somut ve yasal gerekçeye dayandırmadığı gerekçesiyle kabahatin işlendiğinin sabit olduğuna karar vermiştir (bkz. § 8). Başvurucu ise Çermik İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne müzekkere yazılarak kaç adet küçükbaş hayvan için destekleme aldığının sorulmadığını ileri sürmüştür (bkz. § 9).

19. Başvurucunun aşamalardaki itirazlarına göre ayrı ve açık yanıt verilmesini beklediği olgu, idari para cezasına konu olayda başvurucunun gerçekte sahip olduğu toplam küçükbaş hayvan sayısına ilişkindir. Zira idari para cezası hayvan sayısına bağlı olarak düzenlenmiştir.

20. Somut olayda tutulan tutanaktan başvurucunun sürüsünün bulunduğu alanda başka sürülerin de bulunduğu anlaşılmaktadır. Yine ilgili personeller tarafından başvurucuya ait olduğu kabulüyle işlem yapılan hayvanların tamamının küpe numaraları alınmamış, örnekleme yoluyla ceza kesilenden daha az sayıda hayvanın küpe numarası tutanağa geçirilmiştir (bkz. § 3). Diğer yandan başvurucu gerçekte sahip olduğu küçükbaş hayvan sayısının ceza kesilen hayvanların sayısından daha az olduğu iddiasına ilişkin tarımsal destekleme aldığı para miktarını içeren dekont örneğini dosya kapsamına sunmuştur (bkz. § 6). Başvurucunun iddiasını destekleyebilecek mahiyette itirazlar sunulmasına rağmen Sulh Ceza Hâkimliğince bu hususlar gerekçeli kararda ayrı ve açık olarak tartışılmamış ve başvurucunun iddialarına cevap verilmemiştir. Sonuç olarak yargılamaya bir bütün olarak bakıldığında -somut olayın özel koşullarında- Hâkimlik ve itiraz mercilerinin davanın sonucuna etkili hususlar hakkında yeterli bir yanıt vermediği anlaşılmaktadır.

21. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

22. Başvuruda gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verildiğinden, kararda varılan sonuca ve uygun görülen giderime göre başvurucunun adil yargılanma hakkına ilişkin diğer şikâyetleri ile mülkiyet hakkının ihlal edildiği şikâyeti hakkında kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek olmadığına karar verilmesi gerekir.

III. GİDERİM

23. Başvurucu, yeniden yargılama yapılması ve manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

24. Başvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği yargı mercilerinin yapması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargılama konusunda bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2) [1.B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).

25. Öte yandan hak ihlali kararından Anayasa Mahkemesinin davanın sonucuyla ilgili olarak bir tutum sergilediği sonucu çıkarılmamalıdır. Anayasa Mahkemesince verilen hak ihlali kararı uyuşmazlığın sonuçlarından bağımsız olup davanın kabulüne, reddine ya da beraate veya mahkûmiyete karar verilmesi gerektiği anlamına gelmemektedir. Kural olarak yargılamanın her aşamasında olduğu gibi ihlalin sonuçlarını gidermek üzere yeniden yapılacak yargılama sonunda da delillerin dava ile ilişkisini kurma ve bunları değerlendirip sonuç çıkarma yetkisi ilgili mahkemelere aittir.

26. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasının yeterli giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucunun manevi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

IV. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Adil yargılanma hakkına ilişkin diğer ihlal iddiaları ile mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın İNCELENMESİNE GEREK OLMADIĞINA,

D. Kararın bir örneğinin gerekçeli karar hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Aşkale Sulh Ceza Hâkimliğine (D. İş 2022/250) GÖNDERİLMESİNE,

E. Başvurucunun tazminata ilişkin talebinin REDDİNE,

F. 664,10 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 40.664,10 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,

G. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

H. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 9/12/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.