I. BAŞVURUNUN ÖZETİ

1. Başvuru, kamu görevinden çıkarılmanın ardından tesis edilen baro staj listesine yazılma işleminin yargı kararı ile iptal edilmesi nedeniyle özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. Savcı olarak görev yaptığı sırada olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamelerine (OHAL KHK'ları) dayanılarak kamu görevinden çıkarılan başvurucu, baro staj listesine avukat stajyeri olarak yazılma talebiyle Ankara Barosuna (Baro) başvurmuştur. Baro Yönetim Kurulu, avukatlığa engel bir hâlin mevcut olmadığını tespit ederekbaşvurucunun staj listesine yazılmasına karar vermiştir.

3. Söz konusu karara Cumhuriyet Başsavcılığı itiraz etmiştir. Türkiye Barolar Birliği (TBB), başvurucu hakkında verilen mahkûmiyet kararının kesinleşmesinin istinaf ve temyiz süreci gözetildiğinde uzun sürebileceğini, bu süreçte ilgilinin avukatlık stajı yapamamasının telafisi güç zararlara yol açabileceğini, ayrıca mahkûmiyet kararının kesinleşmesi durumunda kaydın silinmesine karar verilebileceğini vurgulayarak itirazı reddetmiştir. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) bir daha görüşülmek üzere kararı TBB'ye göndermiştir. TBB kovuşturma sonuçlanıncaya kadar beklenilmesinin gerekmediğini belirtmek suretiyle 19/11/2021 tarihinde önceki kararında ısrar etmiştir. Bakanlık anılan karara karşı Ankara 17. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) iptal davası açmıştır. Başvurucu, davalı TBB'nin yanında iptal davasında müdâhil olarak yer almıştır.

4. Mahkeme 12/5/2022 tarihinde davanın kabulü ile idari işlemin iptaline karar vermiştir. Karar gerekçesinde; başvurucu hakkında silahlı terör örgütüne üye olmak suçundan verilen mahkûmiyet kararının Yargıtayda temyiz incelemesinde derdest olduğu belirtildikten sonra, başvurucuya isnat edilen fiilin niteliği ile baro levhasına yazılması durumunda yürütülecek kamu hizmetinin önemi ve özelliği vurgulanmıştır. Anılan hususlar ile 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun ilgili düzenlemeleri dikkate alınarak staj listesine yazılma kararı için kovuşturma sonucunun beklenmesinin yerinde olacağı sonucuna varılmıştır.

5. Söz konusu karara karşı TBB ve başvurucu istinaf kanun yoluna başvurmuştur. İstinaf talebi Ankara Bölge İdare Mahkemesi 12. İdari Dava Dairesinin 8/12/2022 tarihli kararı ile kesin olarak reddedilmiştir.

6. Nihai karar 1/1/2023 tarihinde tebliğ edilmiş, başvuru 25/1/2023tarihinde yapılmıştır. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME

7. Başvurucu adli yardım talebinde bulunmuştur. Ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.

8. Başvurucu; avukatlık stajı listesine yazılma talebinin mahkeme tarafından reddedilmesi nedeniyle çalışma hakkı, özel hayata saygı hakkı, eğitim hakkı ve masumiyet karinesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Bakanlık görüşünde, Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri, Anayasa Mahkemesi içtihatları ve somut olayın kendine özgü koşullarının değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Başvurucu, karşı beyanda bulunmamıştır.

9. Başvurucunun iddiasının avukatlık stajı listesine yazılma talebinin reddedilmesine, dolayısıyla serbest avukatlık yapmasının engellenmesine ilişkin olduğu görülmüştür. Mesleki hayata yönelik bu tür tedbirlerin ya da müdahalelerin hangi durumlarda özel hayat bağlamında uygulanabilir olduğu hususunda belirlenen ölçütler Tamer Mahmutoğlu ([GK], B. No: 2017/38953, 23/7/2020, §§ 84-96) kararında açıklanmıştır. Bu doğrultuda başvurucunun iddiaları bir bütün hâlinde özel hayata saygı hakkı kapsamında incelenmiştir.

10. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir (aynı yöndeki değerlendirmeler için bkz. Mehmet Çetinkaya ve D.K. [GK], B. No: 2018/27392, 15/4/2021; B.A.Y. [GK], B. No: 2019/19788, 5/7/2022). Başvurucunun staj listesine yazılma talebinin reddinin özel hayata saygı hakkına müdahale niteliğinde olduğu ve anılan müdahalenin Anayasa’nın 13. maddesinde belirtilen koşullara uygun olmadığı takdirde Anayasa’nın 20. maddesini ihlal edeceği açıktır (Ömer Özcan [GK], B. No: 2019/24047, 23/3/2023).

11. Öncelikle belirtmek gerekir ki Anayasa Mahkemesince yapılan değerlendirmeler, başvurulara konu olan süreçte verilen kararların gerekçelerinde yer alan tespitlere dayanmaktadır. Hukuki koşulların sonradan değişmesi ya da idari ve yargısal makamlarca başvurucuların hukuki durumlarının farklı değerlendirilmesini gerektirebilecek hususların idari ve yargısal mercilerin kesinleşen kararlarından sonra ortaya çıkması hâlleri, ikincillik ilkesi gereğince Anayasa Mahkemesince yapılan incelemede dikkate alınamaz. 1136 sayılı Kanun’un 74. maddesinin kapsamına girebilecek nitelikte olanlar dahil olmak üzere sonradan ortaya çıkan yeni hukuki durumların değerlendirilmesi ilgili idari ve yargısal mercilerin yetki alanındadır.

12. Bu bağlamda Anayasa Mahkemesi, Ömer Özcan kararında anılan müdahalenin meşru amacının olduğunu tespit ederek kanuni dayanak, demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk ve ölçülülük kriteriyle birlikte incelemiştir. Bu kapsamda Anayasa Mahkemesi, 1136 sayılı Kanun'un 5. maddesinin üçüncü fıkrasında bazı suçlardan kovuşturma altında bulunulması hâlinde avukatlığa alınma isteği hakkındaki kararın kovuşturma sonuna kadar ertelenebileceğini ancak ilgili mevzuatta stajın ötelenmesine dair açık bir kanuni düzenlemenin bulunmadığını tespit etmiştir. Buradan hareketle stajın avukatlığa kabul talebinde bulunmanın ön şartı olarak düzenlendiği dikkate alındığında bu kuralın staja başvuruda işlerlik kazandırılacak şekilde geniş yorumlanmasının öngörülebilir olmadığı, hak ve özgürlükleri daraltan bir yorum olduğu değerlendirilmiştir (Ömer Özcan, §§ 61, 63).

13. Bununla birlikte anılan kararda kovuşturmanın mahkûmiyetle sonuçlanması hâlinde adayın staj listesinden ve avukatın baro levhasından kesin olarak silineceğinin mevzuatta düzenlendiği ifade edilmiştir. Bu açıklamalar bağlamında hakkında devam eden kovuşturma bulunması sebebiyle başvurucunun baro staj listesine yazılmamasının hangi zorlayıcı toplumsal ihtiyacı karşıladığının ilgili ve yeterli bir gerekçe ile ortaya konulamadığı sonucuna varılmıştır (Ömer Özcan, §§ 64, 65). Somut başvuruda da anılan ilke ve tespitlerden ayrılmayı gerektiren bir durum olmadığı anlaşılmıştır.

14. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir (benzer yönde kararlar için bkz. İhsan Budak ve Diğerleri [2. B.], B. No:2023/11924,17/12/2024; Hayrettin Dönmez [1. B.], B. No:2021/28287, 7/5/2025).

III. GİDERİM

15. Başvurucu, ihlalin tespiti ve yeniden yargılama yapılması ile 5.000.000 TL tazminat talebinde bulunmuştur.

16. Başvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargılama konusunda bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).

17. Öte yandan Anayasa Mahkemesince verilen hak ihlali kararı uyuşmazlığın sonuçlarından bağımsız olup davanın kabulüne ya da reddine karar verilmesi gerektiği anlamına gelmemektedir. Kural olarak yargılamanın her aşamasında olduğu gibi ihlalin sonuçlarını gidermek üzere yeniden yapılacak yargılama sonunda da delillerin dava ile ilişkisini kurma, bunları değerlendirip sonuç çıkarma veya delilleri değerlendirme ve bu kapsamda davanın sonucunu nitelendirme konusunda takdir yetkisi ilgili mahkemelere aittir. Bununla birlikte bir kısım başvurucular hakkındaki mahkûmiyet kararlarının kesinleşmesi nedeniyle 1136 sayılı Kanun’un 74. maddesi kapsamına girebilecek ve sonradan ortaya çıkan yeni hukuki durumlar ise ilgili idari merciler ve sonrasında yargısal merciler tarafından değerlendirilmelidir.

18. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasının yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucunun manevi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

IV. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,

B. Özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

C. Anayasa’nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

D. Kararın bir örneğinin özel hayata saygı hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Ankara 17. İdare Mahkemesine (E.2021/2459, K.2022/917) GÖNDERİLMESİNE,

E. Başvurucunun tazminat talebinin reddine,

F. 40.000 TL vekâlet ücretinin başvurucuya ÖDENMESİNE,

G. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

H. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 11/3/2026 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.